«هشدار: این آموزشها جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیستند. در شرایط اورژانسی، حفظ جان بیمار وابسته به مداخلات تخصصی است؛ لذا پیش از اعمال هرگونه دستورالعمل، با پزشک مشورت کنید. انجمن فوریتهای پزشکی هیچ مسئولیتی در قبال استفاده نادرست یا خودسرانه از این مطالب بر عهده نمیگیرد.»
انواع خونریزی شدید و روشهای کنترل آن در شرایط جنگی
چند نوع خونریزی شدید داریم و در شرایط جنگی چگونه آنها را کنترل کنیم؟
در پزشکی تروما و کمکهای اولیه تاکتیکی، خونریزیهای شدید معمولاً به سه نوع اصلی: خونریزی شریانی، خونریزی وریدی و خونریزی مویرگی تقسیم میشوند. هرکدام از این انواع خونریزی ها ویژگیهای ظاهری متفاوتی دارند و روش کنترل آنها در شرایط جنگی نیز تا حدی متفاوت است.
1. خونریزی شریانی (Arterial Bleeding)
این نوع خطرناکترین و کشندهترین نوع خونریزی است زیرا خون از شریانها که وظیفه انتقال خون پرفشار از قلب به اندامها را دارند، خارج میشود. خون در این حالت معمولاً به رنگ قرمز روشن است و بهصورت ضربانی یا فوارهای از زخم خارج میشود و میتواند در مدت چند دقیقه باعث از دست رفتن حجم زیادی از خون و ایجاد شوک شود. در شرایط جنگی کنترل فوری این نوع خونریزی حیاتی است. اولین اقدام معمولاً اعمال تورنیکه (Tourniquet) در بالای محل زخم و نزدیکتر به تنه بدن است تا جریان خون شریانی قطع شود. اگر زخم در ناحیهای باشد که امکان استفاده از تورنیکه وجود ندارد (مثل کشاله ران یا زیر بغل)، باید از فشار مستقیم بسیار قوی و پر کردن زخم با گاز یا پانسمان هموستاتیک (wound packing) استفاده کرد تا رگ آسیبدیده فشرده شود و خونریزی متوقف گردد.
2. خونریزی وریدی (Venous Bleeding)
در این نوع از خونریزی، خون از سیاهرگها خارج میشود که خون را از اندامها به قلب بازمیگردانند. خون معمولاً قرمز تیره است و برخلاف خونریزی شریانی به صورت یکنواخت و پیوسته جریان پیدا میکند، نه ضربانی. اگرچه فشار آن کمتر است، اما در صورت آسیب به وریدهای بزرگ میتواند همچنان خطرناک و کشنده باشد. در میدان نبرد کنترل آن معمولاً با فشار مستقیم مداوم روی زخم با گاز یا باند فشاری انجام میشود. پس از قرار دادن پانسمان باید با باند کشی یا بانداژ فشاری آن را محکم تثبیت کرد تا فشار کافی روی رگ وارد شود. اگر خونریزی با فشار مستقیم کنترل نشود یا شدت آن زیاد باشد، در اندامها میتوان از تورنیکه نیز استفاده کرد.
3. خونریزی مویرگی (Capillary Bleeding)
این نوع خونریزی از آسیب به مویرگها که کوچکترین رگهای خونی بدن هستند ایجاد میشود و معمولاً در بریدگیها و زخمهای سطحی دیده میشود. خون بهصورت تراوشی و آرام از سطح زخم خارج میشود و رنگ آن معمولاً قرمز معمولی است. این نوع خونریزی به ندرت تهدیدکننده فوری حیات است، اما در شرایط جنگی اگر زخم وسیع باشد یا چندین زخم وجود داشته باشد میتواند باعث از دست رفتن خون قابل توجه شود و همچنین خطر عفونت بالایی دارد. کنترل آن معمولاً با پاکسازی سریع زخم، اعمال فشار ملایم با گاز استریل و بانداژ ساده انجام میشود تا لخته شدن طبیعی خون رخ دهد.
در شرایط جنگی اصل مهم در مدیریت خونریزی شدید این است که خطرناکترین نوع یعنی خونریزی شریانی سریعتر شناسایی و مهار شود، سپس سایر خونریزیها کنترل گردند. پس از توقف خونریزی نیز باید وضعیت مصدوم مرتب بررسی شود، از کاهش دمای بدن جلوگیری گردد و در سریعترین زمان ممکن برای انتقال به مرکز درمانی آماده شود.
